Ὅτι πρέπει νὰ ἀναγινώσκονται στὴν Ἐκκλησία

τὰ παθήματα ὑπὲρ Χριστοῦ τῶν Ἑορταζόντων Ἁγίων

τοῦ Παναγιώτη Δ. Παπαδημητρίου

Στὴν ἐποχὴ τοῦ Οἰκουμενισμοῦ ποὺ ζοῦμε, στὴν ἐποχὴ δηλαδὴ ποὺ ὁ Προτεσταντισμὸς καὶ ὁ Παπισμὸς ἔχουν κάνει ἔκδηλη τὴν παρουσία τους στὴν ζωὴ καὶ λειτουργικὴ τάξη τῆς Ὀρθοδοξίας, ἐμεῖς οἱ Ὀρθόδοξοι ὀφείλουμε νὰ διορθώσουμε τὰ κακῶς κείμενα ἢ τὰ κακῶς ἐξαλειφθέντα.

Κακῶς κείμενα εἶναι γιὰ παράδειγμα ἡ μὴ καθημερινὴ τέλεσις τῶν Ἀκολουθιῶν στοὺς Ἱεροὺς Ναούς, ὁ μὴ τακτικὸς ἐκκλησιασμὸς τῶν πιστῶν, ἡ ἐμφάνισις τῶν πιστῶν στὴν Ἐκκλησία ἀντὶ στὴν ἀρχὴ τοῦ Ὄρθρου ἢ τοῦ Μεσονυκτικοῦ, στὴν ἀρχὴ τῆς Θ. Λειτουργίας ἢ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον στὸ Πάτερ ἡμῶν, ἡ τέλεσις Μνημοσύνων τὶς Κυριακές (καὶ μάλιστα παρουσίᾳ Ἀρχιεπισκόπου), τὸ ψαλίδισμα ἢ καὶ ξύρισμα τοῦ πώγωνος τῶν ἱερέων[1] ἢ καὶ ἀκόμη αὐτῶν τῶν Ἐπισκόπων, ἡ ἐμφάνισις μετὰ ἀράσων ράσων (καλύτερα παντελονιῶν) τῶν Κληρικῶν, ἡ ἀνάγνωσις στὴν Ἐκκλησία μεταφράσεως (μάλλον εἰπεῖν παραφράσεως) τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Κυρίου, ἡ εἰς ἐπήκοον τοῦ λαοῦ ἀνάγνωσις τῶν μυστικῶν εὐχῶν[2], οἱ γυναῖκες Ψάλτριαι, οἱ γυναικεῖες ἢ καὶ μικτὲς εὐρωπαΐζουσες χορωδίες, ἡ εἴσοδος ἀρμονίων, ἠλεκτρονικῶν ἰσοκρατητῶν, «πηρουνιῶν» στὶς ἐκκλησίες, κτλ..

Κακῶς ἐξαλειφθέντα εἶναι γιὰ παράδειγμα, τὸ καταλιμπάνειν ὑπὸ πολλῶν (Ἱερέων τε καὶ Ψαλτῶν) τῶν Κανόνων καὶ ἀρκετῶν Τροπαρίων-Στιχηρῶν συντομίας (ἀκηδίας μάλλον) χάριν, τὸ καταλιμπάνειν τῶν Ψαλμῶν ἀπὸ τὸν Ἑσπερινό, τὸν Ὄρθρο, τὴν Θεία Λειτουργία, ἡ πρὸς ἐξαφάνισιν ἐξ ἄμβωνος ὀμιλία ἀναλύουσα Πατερικῶς τὰ Εὐαγγελικὰ καὶ Ἀποστολικὰ ἀναγνώσματα, ἡ ἐξάλειψις τῆς ἀναγνώσεως τῶν παθημάτων ὑπὲρ Χριστοῦ τῶν Ἁγίων (περὶ ἧς ὁ λόγος τοῦ παρόντος ἄρθρου), κτλ..

Ὅτι πρέπει νὰ ἀναγινώσκονται στὴν Ἐκκλησία τὰ παθήματα ὑπὲρ Χριστοῦ τῶν Ἑορταζόντων Ἁγίων[3] εἶναι Κανονικῶς διαταγμένο ἀπὸ τὸν ΝΔ’ Κανόνα τῆς ἐν Καρθαγένῃ Τοπικῆς Συνόδου, οἱ Κανόνες τῆς ὁποῖας (φυσικὰ καὶ ὁ ΝΔ’) εἶναι ἐπικυρωμένοι ἀπὸ Οἰκουμενικὲς Συνόδους[4].

Ὁ ΝΔ’ Κανὼν ἔχει ὡς ἐξῆς[5]:

«Ἐξέστω ἔτι μὴν ἀναγινώσκεσθαι τὰ πάθη τῶν Μαρτύρων,

ἡνίκα αἱ ἐτήσιαι αὐτῶν ἡμέραι ἐπιτελοῦνται».

Ἡ δὲ ἐρμηνεία τοῦ Ἁγίου Νικοδήμου ἔχει ὡς ἐξῆς:

«Ἐπειδὴ καὶ ἡ παροῦσα Σύνοδος ἐδιώρισεν ἐν τῷ λβ᾿. αὐτῆς Κανόνι ποῖα βιβλία πρέπει ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ νὰ ἀναγινώσκωνται ἐπ’ ὀνόματι κανονικῶν Γραφῶν, προσδιορίζει τώρα καὶ ἐν τῷ παρόντι, ὅτι κοντὰ εἰς ἐκεῖνα εἶναι ἄδεια νὰ ἀναγινώσκωνται καὶ τὰ Συναξάρια ὁποῦ περιέχουσι τὰ τῶν Μαρτύρων ὑπὲρ Χριστοῦ παθήματα, ὅταν ἐπιτελῆται ἡ μνήμη τοῦ κάθε Μάρτυρος».

Βέβαια ὁ Κανὼν μιλάει γιὰ τοὺς Μάρτυρες, ἀλλὰ ἡ γνώμη μας εἶναι ἐπειδὴ κάθε Ἅγιος ποὺ ὑπέμεινε πειρασμοὺς ὑπὲρ Χριστοῦ δύναται νὰ λογισθεῖ καὶ ὡς Μάρτυς ὑπὲρ Χριστοῦ, ἔτσι ὁ Κανὼν περιλαμβάνει ὅλους τοὺς ἀναγνωρισμένους ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία μας Ἁγίους.

Αὐτὸς εἶναι κατὰ τὴν γνώμη μας ὁ λόγος ποὺ τὰ Μηναῖα (τουλάχιστον οἱ παλαιὲς ἐκδόσεις) εἶχαν ἀπαραίτητα στὸ «Συναξάριον» καὶ σύντομους βίους μὲ τὰ παθήματα ὑπὲρ Χριστοῦ τῶν Ἁγίων. Δηλαδὴ ἀναγινώσκονταν παλαιὰ αὐτοὶ οἱ βίοι, γιατὶ μεγάλη ὠφέλεια λαμβάνουν οἱ εὐλαβεῖς Χριστιανοὶ ἀπὸ τὴν ἀκοὴ στὴν ἐκκλησία (π.χ. γιὰ πέντε-δέκα λεπτά) τῶν παθημάτων ὑπὲρ Χριστοῦ τῶν Ἁγίων.

Σήμερα ὅμως καὶ αὐτοὺς τοὺς βίους καταλιμπάνουν, καταλιμπάνουν ἀκόμη καὶ τοὺς ὑπολειφθέντας Στίχους! Ὤ, τῆς λειτουργικῆς ἀνα- ...γεννήσεως (μάλλον εἰπεῖν νεκρώσεως)!

Ἀκόμη δυστυχῶς, στὶς νέες «ἀναμορφωμένες» ἐκδόσεις τῶν Μηναῖων, ἔχουμε ὑπ’ ὅψιν τὶς ἐκδόσεις «ΦΩΣ» τοῦ 2000, οἱ βίοι τῶν παθημάτων ὑπὲρ Χριστοῦ τῶν Ἁγίων μεταφέρθηκαν ἀπὸ τὸ Συναξάριον καὶ κρύφθηκαν κάπου στὸ πίσω μέρος τοῦ βιβλίου. Θὰ ἤθελα λοιπὸν νὰ παρακαλέσω τὶς ἐκδόσεις «ΦΩΣ» καὶ ἄλλες ἐκδόσεις ποὺ τυχὸν ἔχουν πράξει ἀνάλογα, νὰ μεταφέρουν τοὺς βίους στὴν παλαιά καὶ σωστή τους θέση. Σήμερα μὲ τοὺς ὑπολογιστὲς λίγος κόπος ἀπαιτεῖται γιὰ νὰ γίνει ἡ διόρθωσις, μάλλον ἡ ἐπανόρθωσις.

Σημείωσε ὅτι ὁ Οἰκονόμος Γεώργιος Ρῆγας στὸ Τυπικὸν ἀναφέρει (σελ. 98) «ἀναγινώσκεται εὐθὺς μετ’ αὐτὰ τὸ συναξάριον τῆς ἡμέρας, ὡς κεῖται ἐν τοῖς Μηναίοις». Τὸ «ὡς κεῖται» σημαίνει «διαβάζονται ὄλα ὅπως εἶναι», καὶ γιὰ αὐτὸ εἶναι κακὴ καινοτομία τὸ κρύψιμο καὶ ἡ μεταφορὰ τῶν βίων στὸ πίσω μέρος!

Θυμᾶμαι μιὰ πρώτη ἑνὸς μηνὸς ἄρχισα νὰ διαβάζω τὸ Συναξάριον στὸ μοναστήρι τοῦ Γέροντός μου. Ἄρχισα λοιπὸν (παραλείποντας τὴν πρώτη παράγραφο) «Τῇ Α’ τοῦ αὐτοῦ μηνός, ...» καὶ ἀκούω ἀπὸ μέσα τὸν Γέροντά μου νὰ λέει «Μὴν (τάδε) ἔχων ἡμέρας (τάδε) ...»!

Κακὸ πράγμα ἡ καινοτομία στὴν Ὀρθοδοξία, κάκιστο ὅταν γίνεται στὴν Τάξη τῆς Ἐκκλησίας. Ἴσως νὰ γίνεται καὶ ἀπὸ ἄγνοια. Ὅμως ὅταν μάθουμε τὸ σωστὸ πρέπει νὰ ἀγκαλιάζουμε τὴν ταπείνωση καὶ νὰ διορθωνόμαστε καὶ ἄς κατεβεῖ καὶ λίγο ἡ μύτη μας.

Δυστυχῶς στὶς ἐκδόσεις ΦΩΣ τοῦ 2000 (ἔχω ὑπ’ ὅψιν τοὺς μῆνες Ἰανουάριο, Αὔγουστο καὶ Σεπτέμβριο) τὸ «Μὴν (τάδε) ἔχων ἡμέρας (τάδε) ...» ἔχει ἐξοστρακισθεῖ ἀπὸ τὴν πρώτη παράγραφο τοῦ Συναξαρίου. Ἐξοστρακίσθηκε λοιπὸν καὶ πῆγε καὶ κάθισε σὲ ἄχρηστη θέση, κάτω ἀπὸ τὴν ἐπικεφαλίδα τοῦ μηνὸς πρὶν τὸν Ἑσπερινό. Καὶ ἔτσι λέμε στὸ Συναξάριον «Τῇ Α’ τοῦ αὐτοῦ μηνός» ἀλλὰ ποιοῦ μηνός, ἀφοῦ δὲν εἴπαμε τὸν μῆνα;

«μὴ μέταιρε ὅρια αἰώνια, ἅ ἔθεντο οἱ πατέρες σου», Παροιμίαι κβ’ 28.

Ἐν κατακλείδι νὰ παρακαλέσω τὴν σεπτὴ Ἱεραρχία τῆς Ἑκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ὅπως μεριμνήσει νὰ μὴν ἀγνοεῖται ὁ ΝΔ’ Κανὼν τῆς ἐν Καρθαγένῃ Τοπικῆς Συνόδου. Ἐννοεῖται φυσικά, τὰ παθήματα ὑπὲρ Χριστοῦ τῶν Ἑορταζόντων Ἁγίων νὰ ἀναγινώσκονται στὴν εὐλογημένη ἀρχαῖα Ἑλληνικὴ γλῶσσα τῆς Ἐκκλησίας μας, καὶ ὄχι στὴν γλῶσσα τοῦ δρόμου.

23/11/2004